SWOBODA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Drukuj Email

Materia obejmująca zagadnienia dotyczące swobody działalności gospodarczej – kwestie podejmowania, wykonywania i zakończenia działalności gospodarczej na terytorium RP oraz zadania określonych organów w tym zakresie – została w Polsce uregulowana w szczególności w Ustawie z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) – zwanej dalej „Ustawą”.

 

 

 

Pojęcie działalności gospodarczej

Zgodnie z art. 2 Ustawy: „Działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły”. Z powyższej definicji można wyróżnić trzy elementy, które dana działalność musi spełniać, aby można było mówić o działalności gospodarczej. Cechy te to: zarobkowość oraz zorganizowany i ciągły charakter.

Ustawa przewiduje również wyłączenie stosowania ustawy, które zawarte jest w jej art. 3 i dotyczy działalności wytwórczej w rolnictwie w określonym zakresie, agroturystyki oraz działalności związanej z wyrobem wina przez producentów będących rolnikami, którzy wyrabiają mniej niż 100 hektolitrów wina w ciągu roku gospodarczego.

 

Podstawowe pojęcia użyte w ustawie

  1. Przedsiębiorca – to osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, ale wyposażona w zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej (art. 4 Ustawy).
  2. Organ koncesyjny – to organ administracji publicznej upoważniony na podstawie ustawy do udzielania, odmowy udzielania, zmiany i cofania koncesji (art. 5 pkt 1 Ustawy).
  3. Działalność regulowana – to działalność gospodarcza, której wykonywanie wymaga spełnienia szczególnych warunków, określonych przepisami prawa (art. 5 pkt 5 Ustawy).
  4. Właściwy organ – to właściwy w sprawach podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej organ administracji publicznej, samorządu zawodowego oraz inny organ władzy publicznej (art. 5 pkt 6 Ustawy).

 

Zasady prowadzenia działalności gospodarczej

Z przepisów Ustawy można wywnioskować kilka zasad prowadzenia działalności gospodarczej, a mianowicie między innymi:

  • Swobodę prowadzenia działalności,
  • Zasadę legalizmu działania organów,
  • Zasadę równomiernego wsparcia przedsiębiorców,
  • Pewność obrotu gospodarczego,
  • Uczciwość konkurencji.

 

Rozpoczęcie działalności gospodarczej

Przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Ma także prawo określenia we wniosku o wpis do CEIDG późniejszego dnia podjęcia działalności niż dzież złożenia wniosku. Spółki kapitałowe w organizacji mogą podjąć działalność gospodarczą przed uzyskaniem wpisu do rejestru przedsiębiorców.

 

Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej

Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej (CEIDG) – gromadzi dane na temat prowadzenia działalności gospodarczej, o jej przebiegu i zakończeniu, jest ona prowadzona w systemie teleinformatycznym przez ministra właściwego do spraw gospodarki. Do zadań CEIDG zaliczamy:

 

  • ewidencjonowanie przedsiębiorców będących osobami fizycznymi,
  • udostępnianie informacji o przedsiębiorcach i innych podmiotach w zakresie wskazanym w ustawie,
  • umożliwienie wglądu do danych bezpłatnie udostępnianych przez Centralną Informację Krajowego Rejestru Sądowego,
  • umożliwienie ustalenia terminu i zakresu zmian wpisów w CEIDG oraz wprowadzającego je organu.

 

Osoba fizyczna może złożyć wniosek za pośrednictwem formularza elektronicznego, jak również w urzędzie gminy osobiście lub listem poleconym. Wnioski o wpis do CEIDG są wolne od opłat.

Art. 25 Ustawy określa informacje, które podlegają wpisowi do CEIDG.

Przedsiębiorca ma obowiązek złożyć wniosek także w sytuacji zmiany wpisu bądź wykreślenia wpisu – w terminie 7 dni od dnia zmiany danych lub od dnia trwałego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej.

 

Koncesje oraz regulowana działalność gospodarcza

Koncesja – to akt administracyjny wydawany przez organ koncesyjny, który upoważnia do prowadzenia ściśle określonej działalności gospodarczej.

Ustawodawca w art. 46 Ustawy określił rodzaje działalności gospodarczej, dla których wykonywania wymagane jest uzyskanie koncesji. Zaliczamy do nich:

  • poszukiwanie, rozpoznawanie złóż węglowodorów oraz kopalin stałych objętych własnością górniczą, wydobywanie kopalin ze złóż, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji oraz podziemnego składowania odpadów,
  • wytwarzanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym,
  • wytwarzanie, przetwarzanie, magazynowanie, przesyłanie, dystrybucję i obrót paliwami i energią,
  • ochronę osób i mienia,
  • rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych, z wyłączeniem programów rozpowszechnianych wyłącznie w systemie teleinformatycznym, które nie są rozprowadzane naziemnie, satelitarnie lub w sieciach kablowych,
  • przewozy lotnicze,
  • prowadzenie kasyna gry.

 

Ustawa dopuszcza jednakże wprowadzenie koncesji również na inne obszary działalności gospodarczej, w przypadku zaistnienia określonych w ustawie okoliczności.

Zgodnie z art. 47 Ustawy, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej, udzielenie, odmowa udzielenia, zmiana i cofnięcie koncesji lub ograniczenie jej zakresu należy do ministra właściwego ze względu na przedmiot działalności gospodarczej wymagającej uzyskania koncesji i następuje to w drodze decyzji.

Koncesja udzielana jest na wniosek zainteresowanego podmiotu i po spełnieniu przez niego wymaganych przepisami warunków.

Ustawa przewiduje także – w sytuacji dużego zainteresowania koncesją na daną działalność – przeprowadzenie przetargu, w którym głównym kryterium wyboru ofert jest wysokość zadeklarowanych opłat za udzielenie koncesji (art. 52-54 Ustawy).

Zgodnie z art. 56 Ustawy, organ koncesyjny może odmówić udzielenia koncesji lub ograniczyć jej zakres w stosunku do wniosku o udzielenie koncesji albo odmówić zmiany koncesji:

  • gdy przedsiębiorca nie spełnia warunków wykonywania działalności gospodarczej,
  • ze względu na zagrożenie obronności lub bezpieczeństwa państwa lub obywateli,
  • jeżeli w wyniku przeprowadzonego przetargu udzielono koncesji innemu przedsiębiorcy lub przedsiębiorcom,
  • w innych przypadkach określonych w odrębnych przepisach.

Organ, który wydał koncesję, może ją cofnąć, gdy wydano prawomocne orzeczenie zakazujące przedsiębiorcy wykonywania działalności gospodarczej objętej koncesją, a także gdy przedsiębiorca nie podjął w wyznaczonym terminie działalności objętej koncesją. Nadto cofa koncesję albo zmienia jej zakres, gdy przedsiębiorca rażąco narusza warunki określone w koncesji lub inne warunki wykonywania koncesjonowanej działalności gospodarczej, określone przepisami prawa, jak i gdy w wyznaczonym terminie nie usunął stanu faktycznego lub prawnego niezgodnego z warunkami określonymi w koncesji lub z przepisami regulującymi działalność gospodarczą objętą koncesją. Natomiast może cofnąć koncesję albo zmienić jej zakres ze względu na zagrożenie obronności lub bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwa obywateli, a także w razie ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy.

Przedsiębiorca, który zamierza podjąć działalność gospodarczą, która wymaga uzyskania koncesji, może ubiegać się o przyrzeczenie wydania koncesji – „promesę”. W promesie uzależnia się udzielenie koncesji od spełnienia warunków wykonywania działalności gospodarczej wymagającej uzyskania koncesji. Ustala się w niej okres jej ważności, który nie może być krótszy niż 6 miesięcy.

Działalność regulowana – Zgodnie z art. 75 Ustawy, do działalności regulowanej, czyli takiej do, której wykonywania wymagane jest uzyskanie dodatkowego zezwolenia, zalicza się wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie określonym w przepisach m.in. ustawy o:

  • wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi,
  • grach hazardowych,
  • specjalnych strefach ekonomicznych,
  • utrzymaniu czystości i porządku w gminach,
  • przeciwdziałaniu narkomanii,
  • obrocie instrumentami finansowymi,
  • transporcie drogowym,
  • pośrednictwie ubezpieczeniowym i innych.

Koncesja, zezwolenie, zgoda, licencja albo wpis do rejestru działalności regulowanej uprawniają do wykonywania działalności gospodarczej na terenie całego kraju i przez czas nieokreślony. Wyjątek od tej zasady dopuszczalny jest tylko w przepisach ustaw odrębnych wyłącznie ze względu na nadrzędny interes publiczny.

 

Kontrola działalności gospodarczej przedsiębiorcy

Ustawa zawiera ogólne zasady kontroli działalności gospodarczej, czyli podstawowe przesłanki i zakres działania organów. Szczegółowe rozwiązania znajdują się w aktach regulujących daną działalność, jak również w przepisach powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego oraz w ratyfikowanych umowach międzynarodowych.

W przypadku zamiaru wszczęcia kontroli, właściwy organ kontroli ma obowiązek zawiadomić o tym przedsiębiorcę. Kontrola nie może być wszczęta wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Jeżeli kontrola nie została wszczęta w terminie 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, wymagane jest ponowne zawiadomienie. Kontrola może być wszczęta przed upływem 7 dni od dnia doręczenia, ale tylko na wniosek przedsiębiorcy.

Ustawodawca w art. 79 pkt 2 ustawy zawarł wyjątek od obowiązku zawiadomienia przedsiębiorcy o zamiarze wszczęcia kontroli. Brak takiego obligatoryjnego zawiadomienia występuje, gdy:

  1. kontrola ma zostać przeprowadzona na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej,
  2. przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia,
  3. kontrola jest przeprowadzana na podstawie przepisów o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw,
  4. kontrola jest prowadzona w toku postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów,
  5. przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego,
  6. przedsiębiorca nie ma adresu zamieszkania lub adresu siedziby lub doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione.

Co do zasady czynności kontrolne dokonywane są w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej. Kontrola przeprowadzana jest w siedzibie kontrolowanego lub w miejscu wykonywania działalności gospodarczej oraz w godzinach pracy lub w czasie faktycznego wykonywania działalności gospodarczej przez kontrolowanego. Jednakże, za zgodą kontrolowanego, mogą być przeprowadzane również w siedzibie organu kontroli, jeżeli może to usprawnić prowadzenie kontroli. Czynności kontrolne powinny być przeprowadzane w sposób sprawny i możliwie niezakłócający funkcjonowania kontrolowanego przedsiębiorcy. W przypadku gdy przedsiębiorca wskaże na piśmie, że przeprowadzane czynności zakłócają w sposób istotny działalność gospodarczą przedsiębiorcy, konieczność podjęcia takich czynności powinna być uzasadniona w protokole kontroli.

Ustawodawca określił czas trwania wszystkich kontroli organu kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym i nie może on przekraczać:

  • w odniesieniu do mikroprzedsiębiorców — 12 dni roboczych,
  • w odniesieniu do małych przedsiębiorców — 18 dni roboczych,
  • w odniesieniu do średnich przedsiębiorców — 24 dni roboczych,
  • w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców — 48 dni roboczych,

chyba że występują przypadki zawarte w art. 83 pkt 2 Ustawy, co do których ograniczeń powyższych nie stosuje się.

Przedsiębiorcy, który poniósł szkodę na skutek przeprowadzenia czynności kontrolnych z naruszeniem przepisów prawa w zakresie kontroli działalności gospodarczej, przysługuje odszkodowanie.

 

Mikroprzedsiębiorcy, mali i średni przedsiębiorcy

Mikroprzedsiębiorca to przedsiębiorca, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:

  • zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz
  • osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro.

Mały przedsiębiorca to przedsiębiorca, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:

  • zatrudniał średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz
  • osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 10 milionów euro.

Średni przedsiębiorca to przedsiębiorca, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:

  • zatrudniał średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz
  • osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 50 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 milionów euro.

Wyrażone w euro wielkości, o których w powyższych definicjach, przelicza się na złote według średniego kursu ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku obrotowego wybranego do określenia statusu przedsiębiorcy.

Ważną kwestią jest zasada wyrażona w art. 109 pkt 1 Ustawy, zgodnie z którą średnioroczne zatrudnienie określa się w przeliczeniu na pełne etaty. W praktyce liczba etatów nie musi wcale pokrywać się z liczbą pracowników, co wynika z faktu, że pracownik może być zatrudniony zarówno na 1/2 etatu czy też na inną jego ułamkową część. Tak więc na przykładzie mikroprzedsiębiorcy może być np. 8 i 1/2 etatu, a liczba pracowników może wynosić 17, bo każdy z pracowników zatrudniony jest na 1/2 etatu.

W art. 103 Ustawy wymienione zostały korzystne warunki dla funkcjonowania i rozwoju mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców, które są przez państwo stwarzane. Zaliczamy do nich w szczególności:

  1. inicjowanie zmian stanu prawnego sprzyjających rozwojowi mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców, w tym dotyczących dostępu do środków finansowych pochodzących z kredytów i pożyczek oraz poręczeń kredytowych,
  2. wspieranie instytucji umożliwiających finansowanie działalności gospodarczej na dogodnych warunkach w ramach realizowanych programów rządowych,
  3. wyrównywanie warunków wykonywania działalności gospodarczej ze względu na obciążenia publicznoprawne,
  4. ułatwianie dostępu do informacji, szkoleń oraz doradztwa,
  5. wspieranie instytucji i organizacji działających na rzecz przedsiębiorców,
  6. promowanie współpracy mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców z innymi przedsiębiorcami polskimi i zagranicznymi.

 

W ustawie znajdziemy również przepisy dotyczące m.in. oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych (Rozdział 6 Ustawy).

 

 
Joomla template by a4joomla